ORMAN YANGINLARIYLA ENTEGRE MÜCADELE KONSEPTİ
Önleyici, Kalıcı ve Tehdit-Temelli Bir Ulusal Sistem Çerçevesi
Haziran 2026
Ateş Mehmet İrez
Yönetici Özeti
Türkiye, Akdeniz iklim kuşağında yer alması ve iklim değişikliğine bağlı sıcaklık artışları nedeniyle, ölçek ve sıklık bakımından büyüyen bir orman yangını tehdidiyle karşı karşıyadır. 2025 yangın sezonu, sezonun henüz tamamlanmadığı bir aşamada dahi son on yılın ikinci en yüksek alansal kaybını üretmiş; insan kayıplarıyla birlikte olayın bir afet niteliği taşıdığını ortaya koymuştur. Mevcut müdahale yapısı büyük ölçüde mevsimlik kiralamaya dayanmakta, bu da hem mali yük hem de kapasite sürekliliği bakımından sınırlılıklar doğurmaktadır.
Bu konsept; yangın riskine açık bölgelerde önleyici, sürekli ve hızlı müdahale kabiliyetine sahip, tehdit-temelli konuşlandırılmış, devlet kontrolünde ve kurumsal altyapıya dayalı kalıcı bir sistem öngörür. Çerçeve dört esasa dayanır: teknoloji ve yapay zekâ ile riskin izlenmesi ve önlenmesi; merkezi komuta altında ademi merkezi icra; toplum tabanlı önleme ve su yönetiminin yangınla mücadeleye entegrasyonu; ve kuvvetin Kritik Performans Göstergeleri (KPG) ile boyutlandırılması.
Konseptin manşet yaklaşımı — kiralamadan kalıcı ve millî filoya geçiş — 2025 sonu itibarıyla açıklanan resmî politika yönüyle örtüşmektedir. Dolayısıyla belgenin işlevi, bu yönelimin operasyonel, kurumsal ve hukuki olarak nasıl yapılandırılacağını tanımlamaktır.
Kısaltmalar
AADYM Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezi
AFAD Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı
APA7 American Psychological Association, 7. Sürüm (atıf sistemi)
BYOM Bölge Yangın Operasyon Merkezi
COP Ortak Harekât Resmi (İng. Common Operating Picture)
Copernicus EMS Copernicus Acil Durum Yönetim Servisi (İng. Copernicus Emergency Management Service)
DHMİ Devlet Hava Meydanları İşletmesi
ENH Enerji Nakil Hattı
EFFIS Avrupa Orman Yangın Bilgi Sistemi (İng. European Forest Fire Information System)
ERCC Acil Müdahale Koordinasyon Merkezi (İng. Emergency Response Coordination Centre)
GWIS Küresel Yangın Bilgi Sistemi (İng. Global Wildfire Information System)
ICS Olay Komuta Sistemi (İng. Incident Command System)
İHA İnsansız Hava Aracı
IR Kızılötesi (İng. Infrared)
KPG Kritik Performans Göstergesi
KVKK Kişisel Verilerin Korunması Kanunu
LCC Yaşam Döngüsü Maliyeti (İng. Life Cycle Cost)
MOBİK Mobil Komuta Unsuru / Yerel Yangın Komutanı
MSB Millî Savunma Bakanlığı
NOTAM Havacılara/Hava Görevlilerine Bildirim (İng. Notice to Air Missions)
OGM Orman Genel Müdürlüğü
OYBK Orman Yangın Bölge Koordinatörü
rescEU Avrupa Birliği Sivil Koruma Rezerv Kapasitesi
SHGM Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü
TAMP Türkiye Afet Müdahale Planı
TUSAŞ Türk Havacılık ve Uzay Sanayii Anonim Şirketi
TYMR Tanımlanmış Yangınla Mücadele Resmi
UCPM AB Sivil Koruma Mekanizması (İng. Union Civil Protection Mechanism)
UYOM Ulusal Yangın Operasyon Merkezi
VTOL Dikine Kalkış ve İniş (İng. Vertical Take-Off and Landing)
YARDOP Yanan Orman Alanlarının Rehabilitasyonu ve Yangına Dirençli Orman Projesi
1. Giriş ve Gerekçe
1.1 Sorunun Boyutu
İklim değişikliğinin etkisiyle artan sıcaklıklar, kuruyan bitki örtüsü ve kuvvetli rüzgârlar, yangınların birkaç saat içinde geniş alanlara yayılmasına ve klasik orman yangını ölçeğinin ötesine geçmesine yol açmaktadır. 2025 yılı verileri bu eğilimi somutlaştırmaktadır: yıl içinde toplam 6.800 yangın (yaklaşık 2.800 orman, 4.000 kırsal) çıkmış ve yaklaşık 80.000 hektar alan yanmıştır (Anadolu Ajansı, 2025). Resmî on aylık veriye göre 1 Ocak–10 Ekim 2025 arasında 2.960 orman yangınında 81.420 hektar alan etkilenmiştir (Türkiye Gazetesi, 2025). Bu rakam, son on yılın en yüksek kaybı olan 2021 yılındaki 139.503 hektarın ardından ikinci sıradadır (Anadolu Ajansı, 2025).
Olayın afet niteliği yalnızca alansal kayıpla değil, can kayıplarıyla da ortaya çıkmıştır. 2025 sezonunda Eskişehir Seyitgazi'de alevler arasında kalan beş orman işçisi ile beş arama-kurtarma gönüllüsü, İzmir Ödemiş'te ise üç kişi hayatını kaybetmiştir (2025 Türkiye Orman Yangınları, 2025). Yangınların büyük bölümü insan kaynaklıdır; resmî dağılıma göre nedenlerin yaklaşık %42'si ihmal ve dikkatsizlik, %14'ü kaza, %4'ü kasıt, %8'i doğal nedenlerdir ve yaklaşık %32'sinin sebebi araştırma aşamasındadır (Türkiye Gazetesi, 2025).
Risk dağılımı, müdahaleden önce önlemenin önceliğini göstermektedir. Enerji nakil hatları (ENH) yangınların sayısal olarak yalnızca %4'ünü oluşturmasına rağmen, son on yılda yanan alanın yaklaşık beşte birine — 55.337 hektara — karşılık gelmektedir (Tarım Orman-İş Sendikası, 2025). Türkiye'nin toplam ormanlık alanının yaklaşık %64'ü birinci ve ikinci derece yangına hassas alanlardan oluşmaktadır (Cumhuriyet, 2025). Bu veriler, kritik altyapı ve geçiş bölgelerinin risk matrisinde önceliklendirilmesini gerekli kılmaktadır.
1.2 Mevcut Müdahale Yapısının Durumu
Türkiye'nin yangınla mücadele hava gücü son yıllarda nicelik olarak güçlenmiş; 2025 sezonunda toplam 105 helikopter, 27 uçak ve 14 İHA görev almıştır (Türkiye Gazetesi, 2025). Bununla birlikte bu kapasitenin önemli bölümü kiralamaya ve hizmet alımına dayanmaktadır. OGM envanterine kayıtlı hava aracı sınırlıdır; envanterde yaklaşık 9 helikopter, 14 uçak ve 10 İHA bulunmaktadır (Cumhuriyet, 2026). Sezonda görev alan 132 uçak ve helikopterin yalnızca yaklaşık dörtte biri (≈%17) kuruma ait olup; 81 hava aracı (68 helikopter, 13 uçak) hizmet alımı yoluyla sağlanmış, bunun için yaklaşık 10,2 milyar TL ödenmiştir; geri kalanı diğer kurumların rezerv desteğinden karşılanmıştır (Cumhuriyet, 2026). Kiralama modeli, kapasitenin sürekliliği, mürettebat ve bakım birikiminin kurumsallaşması ve mali öngörülebilirlik bakımından sınırlılıklar üretmektedir.
Bu sınırlılıklara karşı resmî politika, kalıcı ve millî bir filoya geçiş yönünde belirginleşmiştir. Tarım ve Orman Bakanlığı, kiralama ihtiyacını ortadan kaldırmak amacıyla envanterin millîleştirilmesi yönünde karar alındığını açıklamıştır (Türkiye Gazetesi, 2025). Tedarik tarafında, hem amfibik hem karadan su alabilen 20 adet Air Tractor AT-802 uçağının ilk dördü 2025 sezonunda göreve girmiş, kalanının üç yıl içinde filoya katılması planlanmış; TUSAŞ tarafından üretilen T70 yangın söndürme helikopterleri envantere alınmaya başlanmış ve sekiz yerli helikopter için sözleşme imzalanmıştır (paranın yönü, 2025; OGM, t.y.).
Değerlendirme: Bu konseptin özgün katkısı, kalıcı filo fikrini ortaya atmak değildir; söz konusu yönelim resmî politika hâline gelmiştir. Belgenin katma değeri, bu yönelimin operasyonel mimari, komuta ilişkileri, performans ölçütleri, maliyet çerçevesi ve mevzuat boyutunda nasıl yapılandırılacağını tanımlamaktır.
Önerilen yapının gerekçesi, mevcut teşkilatın güçlü ve zayıf yönlerine dayanır. Güçlü yönler; ülke geneline yayılmış orman teşkilatı, 2024'te kurulan beş Orman Havacılık İşletme Müdürlüğü ve müdahale süresinin yıllar içinde belirgin biçimde kısalmış olmasıdır. Zayıf yönler ise; hava filosunun büyük ölçüde mevsimlik kiralamaya dayanması, kurum bünyesinde kalıcı pilot ve bakım birikiminin sınırlılığı ve kurumlar arası komuta ilişkilerinin tek bir doktrine bağlanmamış olmasıdır. Önerilen yapı, güçlü yönleri koruyup zayıf yönleri gidermeyi hedefler.
1.3 Konseptin Amacı ve Kapsamı
Konseptin amacı; yangınların çevresel, toplumsal ve ekonomik bir felakete dönüşmesini engellemek üzere, yangın riskine açık bölgelerde önleyici, sürekli ve hızlı müdahale kabiliyetine sahip, tehdit-temelli konuşlandırılmış, devlet kontrolünde ve kurumsal altyapıya dayalı kalıcı bir sistem kurmaktır. Sistem; yangın tehdidi, ayrılan bütçe ve bu verilere dayalı Kritik Performans Göstergeleri (müdahale süresi, müdahaleye kadar kaybedilen alan, her şartta müdahale imkânı ve müdahale kapasitesi) ile boyutlandırılır.
Kapsam, dört safhayı bütünleşik biçimde ele alır: önleme, tespit ve alarm, müdahale ve analiz. Konsept yalnızca yangın anını değil, yangın ön koşullarını azaltan eğitim ve altyapıyı, su yönetimini ve mevzuat çerçevesini de içerir.
1.4 Temel Yaklaşım ve İlkeler
Konsept aşağıdaki ilkelere dayanır:
1. Önlemenin önceliği: En düşük maliyetli müdahale, yangının çıkmamasını sağlamaktır; sistem öncelikle riski izlemeye ve azaltmaya yönelir.
2. Süreklilik ve kurumsallık: Müdahale gücü, devletin kontrolünde, teçhiz edilmiş, eğitilmiş ve daimî bir yapıdır.
3. Merkezi komuta, ademi merkezi icra: Stratejik kararlar ve kaynak tahsisi merkezde alınır; icra, bölge ve yerel unsurlarca yürütülür.
4. Tehdit-temelli boyutlandırma: Kuvvet ve konuş, risk analizine ve performans ölçütlerine göre belirlenir.
5. Toplum tabanlılık: Orman ve yerleşim bölgelerinde yaşayan halk, riski azaltacak biçimde eğitilir ve sürece dâhil edilir.
6. Entegrasyon: Su yönetimi, sivil havacılık, afet yönetimi ve diğer bakanlıklar tek bir harekât resmi altında birlikte çalışır.
2. Politika Çerçevesi ve Mevcut Yapılarla İlişki
Yeni bir komuta ve kuvvet mimarisi, mevcut hukuki ve kurumsal yapıyla çakışmamak için onun üzerine inşa edilmelidir. Bu bölüm, konseptin yürürlükteki çerçeveyle ilişkisini tanımlar.
2.1 Mevzuat ve Politika Zemini
Türkiye'de afet müdahalesi, AFAD koordinasyonunda Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP) ve il düzeyinde Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezleri (AADYM) üzerinden yürür. Orman yangınlarına müdahale ise 6831 sayılı Orman Kanunu ve ilgili tebliğler çerçevesinde OGM tarafından yürütülmektedir. Bu konseptin temel tezi şudur: orman yangınlarına müdahale ve söndürme işlevi OGM tarafından yürütülür; AFAD ise TAMP çerçevesinde bakanlıklar arası koordinasyonu ve destek kaynaklarının (sağlık, güvenlik, ulaştırma, askerî destek) yönlendirilmesini sağlar. UYOM ve BYOM, OGM'nin icra komuta merkezleridir; AFAD ile rakip değil, koordinasyon ve destek ilişkisi içindedir.
Politika yönü bakımından kalıcı millî filoya geçiş kararı, konseptin temel önermesiyle uyumludur (Türkiye Gazetesi, 2025). Konsept, bu kararın yalnızca tedarikle sınırlı kalmayıp kurumsal yapı, mürettebat sürekliliği ve performans yönetimini de kapsayacak biçimde genişletilmesini öngörür.
2.2 Mevcut Programlarla Entegrasyon
Konseptin önleme ve toplum tabanlı bileşenleri, hâlihazırda yürütülen programların devamı ve genişletilmesi olarak ele alınmalıdır:
1. Orman direnci: YARDOP (Yanan Orman Alanlarının Rehabilitasyonu ve Yangına Dirençli Orman Projesi), karayolu güzergâhları ve yerleşim çevrelerinde düşük yanıcılığa sahip örtü oluşturmayı amaçlar (Ormancılar Derneği, t.y.). Konseptteki tampon bölge yaklaşımı bu projeyle ilişkilendirilmelidir.
2. Yerleşim direnci: "Yangına Dirençli Yerleşim Yerleri" çalışmaları yerelde uygulanmaktadır (Ormancılar Derneği, 2025). Konseptteki "önleyici bölge" ve su mimarisi bu çerçeveye eklemlenmelidir.
3. Gönüllülük ve mükellefiyet: OGM'nin resmî orman yangını gönüllülüğü programı ile 285 sayılı Tebliğ uyarınca orman içi, kenarı ve ormana on kilometre mesafedeki köylerin 18–50 yaş arası nüfusunun mükellefiyeti, konseptin önleyici bölge personelinin hukuki dayanağı olarak kullanılmalıdır (OGM, t.y.; OGM, 1997).
4. Havacılık teşkilatı: 16 Temmuz 2024 tarihli Cumhurbaşkanlığı kararıyla Adana, Ankara, Antalya, İzmir ve Muğla'da Orman Havacılık İşletme Müdürlükleri kurulmuştur (Cumhur Haber Ajansı, 2025). Konseptteki filo teşkilatı, sıfırdan bir yapı değil, bu mevcut müdürlüklerin geliştirilmesi olarak tasarlanmalıdır.
2.3 Doktriner Çerçeve
Konseptin önerdiği bölge koordinatörü, mobil komuta ve ortak harekât resmi unsurları, esasen uluslararası kabul görmüş bir komuta-kontrol mantığını yeniden üretmektedir. Terminolojinin yerleşik doktrinlere bağlanması hem iç tutarlılığı hem de uluslararası koordinasyon (örneğin AB Sivil Koruma Mekanizması ve rescEU rezerv kapasitesi) ile uyumu güçlendirir.
Öneri: UYOM/BYOM/MOBİK/OYBK yapısının, Olay Komuta Sistemi (ICS) kademeleriyle (komuta, harekât, planlama, lojistik, finans/idari) açıkça eşleştirilmesi tavsiye edilir. Bu eşleştirme hem yabancı kuvvetlerle birlikte çalışabilirliği hem de eğitim ve doktrin standardizasyonunu kolaylaştırır.
2.4 Uluslararası Çerçeve ve Birlikte Çalışabilirlik
Konseptin önleme ve hazırlık yaklaşımı, uluslararası afet risk azaltma çerçeveleriyle uyumludur. Sendai Afet Risk Azaltma Çerçevesi‘nin önleme ve dayanıklılık öncelikleri ile iklim değişikliği uyum politikaları (Hükümetler arası İklim Değişikliği Paneli, IPCC değerlendirmeleri dâhil), bu konseptin önleyici ve sürekli yapı tezini destekler.
Türkiye, AB Sivil Koruma Mekanizması'na (UCPM) 2016'dan beri Katılımcı Devlet olarak dâhildir; ulusal koordinatör AFAD'dır ve 9 Temmuz 2024'te Ankara'da güncellenmiş katılım anlaşması imzalanmıştır (Avrupa Dış İlişkiler Servisi, 2024; T.C. AB Başkanlığı, t.y.). Bu statü, kapasiteyi aşan büyük yangınlarda AB stratejik rezervi rescEU üzerinden uçak ve helikopter desteği talep edilebilmesini sağlar; talep ve koordinasyon, Acil Müdahale Koordinasyon Merkezi (ERCC) üzerinden AFAD aracılığıyla yürütülür (Avrupa Komisyonu, 2026).
Durumsal farkındalık tarafında; Avrupa Orman Yangın Bilgi Sistemi (EFFIS), Copernicus Acil Durum Yönetim Servisi (Copernicus EMS) uydu haritalama ürünleri ve Küresel Yangın Bilgi Sistemi (GWIS), ulusal sisteme veri kaynağı olarak entegre edilmelidir. Bu entegrasyon konseptin tezini değiştirmez: operasyonel komuta OGM'de kalır; AFAD, uluslararası koordinasyon ile kaynak talebinin ulusal arayüzünü oluşturur.
3. Tanımlar
— Riskli Bölge: Orman yapısı, yerleşim alanına yakınlık ve bölgesel özellikler nedeniyle yangın çıkmasına ve uygun meteorolojik şartlarda hızla yayılarak kontrol dışına çıkmaya elverişli, istatistiksel olarak sık yangın görülmüş bölge.
— Orman Yangın Bölge Koordinatörü (OYBK): Kritik bölgelerde ve çoklu vasıtayla müdahale durumlarında, yerde veya bir hava aracında görev yaparak bölgedeki yer ve hava unsurlarını yöneten, harekât merkezince yetkilendirilmiş personel. İHA'dan aldığı kızılötesi (IR) görüntüyle yangın yerini tespit eder, ilan edilen kontrollü hava sahasını yönetir ve unsurları plan dâhilinde sevk eder.
— Sensör: Riskli bölgelerde yerde kurulan, sıcaklık, bağıl nem, rüzgâr ve uzmanlarca eklenecek parametreleri sürekli ölçerek harekât merkezine veri aktaran, kritik eşik aşıldığında ikaz üreten, enerjisini güneşten sağlayan elektronik sistem.
— Ulusal Yangın Operasyon Merkezi (UYOM): OGM bünyesinde kurulan; risk ve tehdit analizi, konuş kuruluşu ve kaynak tahsisi gibi stratejik kararları alan, il dışı kaynakları görevlendiren ve ihtiyaç duyulan bakanlıklar arası desteği AFAD koordinasyonu üzerinden talep eden icra komuta merkezi.
— Bölge Yangın Operasyon Merkezi (BYOM): İl sınırları içinde, yerdeki sensörlerden ve UYOM'dan gelen bilgilerin toplandığı; hava ve yer unsurlarıyla muhabere teması olan, en son durum bilgisine sahip ve ilgili tüm birimlerle irtibatlı olarak il içi faaliyeti yöneten merkez.
— Mobil Komuta Unsuru / Yerel Yangın Komutanı (MOBİK): Yangınla mücadele ekip ve vasıtalarını geçici olarak havadan veya karadan yöneten; helikopter, İHA veya yer aracı olabilen unsur. Durumun özelliğine göre BYOM, müdahale yetkisini geçici olarak MOBİK'e devredebilir.
— İnsansız Hava Aracı (İHA): Pist gerektirmeyen, dikine kalkış ve iniş (VTOL) kabiliyetli; geniş alanı uzun süre tarayabilmek için kanatlı ve itkili hibrit yapıda; havada kalış süresi 5–10 saat ve faydalı yük kapasitesi gerekli kamera takımını (yaklaşık 10 kg) taşımaya yeterli platform.
— Tanımlanmış Yangınla Mücadele Resmi (TYMR): Uydu, İHA ve sensörlerden gelen tüm verinin tek bir dinamik dijital harita üzerinde birleştirildiği; yangının yeri, muhtemel yönü, müdahale unsurları, su kaynakları ve karar destek önerilerinin yer aldığı ortak harekât resmi (COP).
— Önleyici Bölge: Yangın çıkma ihtimali yüksek bölgelerde, yerel halkın eğitilip teçhiz edilmesiyle oluşturulan; sezon öncesi koruma faaliyetlerini yürüten ve yangın esnasında ekiplere destek veren önleyici istasyon.
4. Sistem Mimarisi: Katmanlı Önleme ve Müdahale
Sistem, art arda gelen ve birbirini besleyen katman ve safhalardan oluşur. Önleme katmanları yangının çıkmasını ve büyümesini azaltmayı; safhalar ise tespitten analize kadar müdahale döngüsünü tanımlar.
4.1 Önleyici Katman 1 — Risk Tespiti, İzleme ve Hazırlık
OGM, ilgili bakanlık ve kurumlarla birlikte her il sınırında enerji hatları, turizm bölgeleri ve orman-yerleşim geçiş alanları gibi kritik bölgeleri tespit eder; bir risk matrisi hazırlanarak bu bölgeler sınıflandırılır. En yüksek öncelikli bölgeden başlanarak alanlar uydu, İHA ve sensörlerle takip edilir ve veri merkezde toplanır. Aynı veri, ilgili bölge merkezine ve mücadele birimlerine iletilir.
Merkezde toplanan veriyle yapay zekâ desteğinde anlık yangın riski haritası, meteorolojik şartlara bağlı yayılma simülasyonu, müdahale edebilecek kuvvetler ve süreleri ile destek alınacak bakanlık ve varlıklar (Sağlık Bakanlığı: ambulans ve helikopter; İçişleri Bakanlığı: güvenlik; AFAD vb.) belirlenir.
4.2 Önleyici Katman 2 — Su Sinir Ağı ve Yangına Dirençli Yerleşim
Su Sinir Ağı; kuraklık, sel ve orman yangını gibi birbirine bağlı afetlere karşı çok katmanlı, yerel temelli bir su yönetimi yaklaşımı önerir. Suyu statik bir kaynak değil, ihtiyaca göre depolanıp dağıtılabilen adaptif bir sistem olarak ele alır. Temel birim, riskli bölgelerde her köy ve mahallede kurulan, birbirine ve erken uyarı sistemine bağlı su hücreleridir. Bu üniteler, sezon öncesinde yangın riskini azaltacak tedbirleri almak ve yangın anında kullanılabilecek su kaynağı oluşturmak üzere otonom çalışacak şekilde tasarlanır.
Bu katman, mevcut YARDOP ve yangına dirençli yerleşim çalışmalarıyla bütünleştirilir; sünger köy, modüler su cepleri, doğa tabanlı tampon bölgeler ve düşük enerjili iletim hatları bu çerçevenin bileşenleridir.
Öneri ve sınırlılık: Su Sinir Ağı, fikir düzeyinde güçlü olmakla birlikte teknik olarak olgunlaşmamıştır. Ünite kapasitesi, su kalitesi ve sürdürülebilirliği, bakım sorumluluğu ve mülkiyet rejimi gibi başlıkların pilot uygulamalarla doğrulanması; ölçeklenmeden önce maliyet-fayda analizinin yapılması tavsiye edilir.
4.3 Peyzaj Ölçekli Yakıt ve Yangın Önleme Altyapısı
Yangının çıkışını ve hızlı yayılmasını azaltmanın en düşük maliyetli yolu, arazideki yanıcı madde yükünün peyzaj ölçeğinde yönetilmesidir. Bu yaklaşım; yakıt yükü yönetimi, yangın emniyet yol ve şeritleri, yol kenarı yanıcı madde temizliği, mekanik temizlik ve budama, otlatma yoluyla ot örtüsünün azaltılması ve yerleşim-tarım sınırlarında tampon bölgeler oluşturulmasını bütünleşik biçimde ele alır.
Bu unsurların çoğu OGM tarafından hâlihazırda uygulanmaktadır; YARDOP kapsamında 2020 sonu itibarıyla yaklaşık 293 bin hektar alanda yangına dirençli orman tesis edilmiş, binlerce kilometre yangın önleyici tesis ve yangın emniyet yolu yapılmıştır (Anadolu Ajansı, 2022). Yol kenarlarında yanıcı madde temizliği, budama ve sınırlı kontrollü yakma çalışmaları yürütülmektedir (OGM, 2025). Konsept, bu dağınık uygulamaları; risk matrisine göre önceliklendirilmiş, ölçülebilir hedeflere bağlı ve sürekliliği olan tek bir peyzaj ölçekli yakıt yönetimi programına bağlamayı öngörür.
Öneri ve sınırlılık: Önleyici kontrollü yakma, yanıcı madde yükünü azaltmada etkili ancak yüksek riskli bir tekniktir. Meteorolojik pencere, mevzuat ve kamuoyu duyarlılığı nedeniyle yalnızca eğitimli ekiplerce, sınırlı ve denetimli pilot uygulamalarla genişletilmelidir.
4.4 Tespit ve Alarm Safhası
Sensör ve İHA verisi ışığında yangın riski değerlendirilir; ilgili bölge ve üniteler ikaz edilir, gerekirse doğrudan soğutma yapılır. İkaz oluşmadan yangın çıkmışsa konum, yayılma yönü ve tehdit altındaki varlıklar uydu, İHA, sensör ve ihbar verisiyle belirlenir ve merkez üzerinden ilgili bölge ve ekiplere ortak uygulama aracılığıyla anlık olarak dağıtılır.
4.5 Müdahale Safhası
Tüm veri, dinamik bir dijital haritada — Tanımlanmış Yangınla Mücadele Resmi (TYMR) — birleştirilir. Bu harita yangının yerini, muhtemel yönünü ve en yakın müdahale vasıtalarını gösterir; ilgili tüm bakanlık ve unsurlara anlık olarak iletilir. İhtiyaçlar, harita üzerinden Müşterek Konuşma (Joint Chat) aracılığıyla telsize gerek kalmadan paylaşılabilir.
UYOM, ilgili BYOM'u ikaz eder; alt bölgeler kendi sorumluluk alanlarında en yakın vasıtalarla mücadele eder; UYOM ihtiyaca göre bölge dışı kaynakları tahsis eder ve görevlendirme yapar. İlgili diğer bakanlık ve kurumlar (Sağlık, Ulaştırma, İçişleri, Savunma ve AFAD) haberdar edilir. Müdahale sırasında karar desteği ve süre kısaltımı için yapay zekâ kullanılır.
4.6 Analiz ve Öğrenme Safhası
Mücadele sonrasında yapılan işlemler, sonuçlar ve işleyişteki hata ve eksiklikler tespit edilir. Eksiklik yönerge veya kurallardan kaynaklanıyorsa ilgili doküman güncellenir, kurala bağlanır ve eğitimlere yansıtılır. Kişisel hatalardan kaynaklanıyorsa konu başlıklarında toplanır ve periyodik eğitim ve tatbikatlarla giderilir. Bu safha, sistemin sürekli iyileştirme döngüsünü kapatır.
Sistemin önleme, tespit, komuta ve müdahale döngüsü, uçtan uca akış olarak Şekil 1'de gösterilmiştir.
Şekil 1. Konsept akış şeması: risk haritalamadan müdahale ve performans izlemeye kadar uçtan uca döngü. Komuta tarafında OGM kademeleri (UYOM/BYOM/MOBİK-OYBK) yer alır; AFAD koordinasyon ve destek sağlar.
5. Tehdit Değerlendirmesi ve Kuvvet Boyutlandırma
5.1 Risk Matrisi ve Bölge Sınıflandırması
Ormanlık alanlar ve orman-yerleşim bölgelerinin risk seviyeleri, belediyelerle iş birliği içinde belirlenir. Risk değerleri, geçmiş yangın istatistikleriyle karşılaştırılarak daha kesin hâle getirilir. Her il için ayrı bir Yangına Müdahale Gücü oluşturacak biçimde; görev, arazi şartları ve görev sıklığı dikkate alınarak İHA, helikopter ve uçak için emniyetli konuş bölgeleri belirlenir.
Risk matrisi, kritik altyapıların korunmasını ayrı bir öncelik katmanı olarak içerir. Enerji nakil hatları ve üretim tesisleri, haberleşme ve radar altyapısı, barajlar ve su isale hatları, askerî tesisler ile sanayi ve depolama bölgeleri çevresinde; yanıcı madde temizliği, tampon mesafe ve hızlı müdahale önceliği tanımlanır. Bu altyapıların bulunduğu hücreler risk matrisinde en yüksek ağırlığı alır; nitekim enerji nakil hatları, yangın sayısının küçük bir oranını oluştursa da yanan alanın önemli bir bölümünden sorumludur (Tarım Orman-İş Sendikası, 2025).
Türkiye'nin coğrafi bölgeleri farklı yangın karakteristiği taşıdığından planlama bölgesel olarak farklılaştırılır. Akdeniz ve Ege kıyı kuşağı, uzun ve kurak yangın mevsimiyle en yüksek risk grubundadır; iç ve geçiş bölgeleri tarım-orman ara yüzü riskini, Karadeniz ise nem nedeniyle görece düşük ancak ihmal edilemez riski temsil eder. Ülke ormanlık alanının yaklaşık %64'ünün birinci ve ikinci derece yangına hassas bölgelerde bulunması (Cumhuriyet, 2025), bölgesel önceliklendirmeyi zorunlu kılar.
5.2 Kritik Performans Göstergeleri
Sistemin boyutlandırılması ve denetimi, ölçülebilir göstergelere bağlanır. Göstergeler, mevcut resmî hedeflerle kalibre edilmelidir; nitekim müdahale süresi 2003'te ortalama 40 dakikadan 2024'te 11 dakikaya düşürülmüş, 2025 hedefi 10 dakika olarak belirlenmiştir (Cumhur Haber Ajansı, 2025).
1. Önleme/Müdahale Zamanı: Yangının çıkışı ile ilk müdahale arasındaki süre. Bölgenin risk katsayısına göre belirlenir ve yangının kontrol edilemez duruma gelmesini önleyecek eşikte tutulur. Konuş yeri bu eşiğe göre kurulur.
2. Tespit Süresi: Yangının başlangıcı ile sistemce (sensör, İHA, uydu veya ihbar) tespiti arasındaki süre.
3. Sevk Süresi: Tespit ile ilk unsurun göreve sevki arasındaki süre.
4. Kontrol Altına Alma Süresi: İlk müdahale ile yangın çevresinde yanıcı madde sürekliliğinin kesilmesi arasındaki süre.
5. Yangın Başına Ortalama Hasar Alanı: Müdahaleye kadar ve müdahale esnasında yanan alan. Arazi, ağaç tipi ve yol/yerleşim gibi etkenlere bağlı olarak her risk bölgesi için ayrı belirlenir; kontrol edilemezlik durumuyla doğrudan ilişkilidir.
6. Yanlış Alarm Oranı: Üretilen ikazlar içinde gerçek yangına karşılık gelmeyenlerin oranı; sistemin güvenilirliğini ölçer.
7. Kapasite Doluluk Oranı: Yangına Müdahale Gücünün, bir il sınırı içinde oluşacak yangını tek başına önleyebilecek sayı ve eğitim düzeyinde bulunması.
8. Maliyet Göstergeleri: Yanan hektar başına maliyet, uçuş saati başına maliyet ve önlenen tahmini hasar gibi göstergelerle kaynak etkinliği izlenir.
5.3 Kuvvet Boyutlandırma Metodolojisi
Müdahale gücü; konuş yeri, su kaynağı, uçuş süresi ve havada kalış süresi dikkate alınarak hesaplanır. Bir helikopter veya uçağın, kalkıştan sonra yeniden yakıt ikmali yapmadan üretebileceği sorti sayısı, sepet/depo su kapasitesiyle çarpılarak araç başına toplam su taşıma kapasitesi bulunur. Havada kalış süresi boyunca belirlenmiş sayıda araç tarafından taşınan toplam su miktarı, hedef bölgedeki yangını söndürmeye yeterli olacak şekilde kuvvet boyutlandırılır.
Bu yöntem, kuvvet rakamını sezgisel değil veri-temelli bir çıktıya bağlar; risk matrisi, KPG eşikleri ve coğrafi parametreler değiştiğinde kuvvet de yeniden hesaplanır.
Hava aracı sınıflarının havada kalış süresi, sorti süresi ve sorti başına su kapasitesine bağlı yaklaşık toplam su taşıma değerleri, kuvvet hesabına temel oluşturmak üzere Şekil 2'de karşılaştırılmıştır.
Şekil 2. Hava aracı sınıflarına göre yaklaşık su taşıma kapasitesi. Değerler planlama amaçlı tahmini olup; konuş yeri, su kaynağına mesafe ve meteorolojik şartlara göre değişir.
6. Operasyonel Yapı ve Komuta
6.1 Komuta Kademeleri ve Yetki Haritası
Komuta yapısı, merkezi karar ve ademi merkezi icra ilkesine göre kademelendirilir. Yetki belirsizliğini gidermek için kademeler ve ilişkileri aşağıdaki gibi tanımlanır:
— UYOM (OGM / Genel Müdürlük): Stratejik kararlar (risk-tehdit analizi, konuş kuruluşu), kaynak ve kuvvet tahsisi, bakanlıklar arası koordinasyon. AFAD ile TAMP çerçevesinde koordinasyon kurar.
— BYOM (İl / Orman Bölge Müdürlüğü): Kendisine ayrılan kaynakla il içi mücadeleyi yürütür; yangın bölgesinde yönetimden sorumludur.
— MOBİK / OYBK (Yangın bölgesi): Çoklu ve çeşitli tipte vasıtayla müdahalede, BYOM'un geçici yetki devriyle yerinden komuta eder.
— Önleyici Bölge (Yerel): Sezon öncesi koruma ve yangın anında ekiplere destek; gönüllülük ve mükellefiyet çerçevesine dayanır.
Yangın sahasında tek yetkili ve sorumlu kademe OGM'dir. Belediye, jandarma, AFAD ve diğer kurumların unsurları, bu kademenin koordinasyonu altında görevlendirilir. Komuta birliği bu şekilde korunur.
6.2 Ulusal Yangın Gözetim ve Müdahale Yazılımı
Uydu, İHA ve sensörlerden gelen tüm veri, tüm kullanıcıların eriştiği ortak bir harita (TYMR) üzerinde birleştirilir. Bu harita; yangının yayılma riski ve bölgesi, karar destek önerileri, ekiplerin anlık durumu, tahsis edilmiş varlıklar, su kaynakları ve hava durumu bilgisini içerir. Ortak bir mobil uygulama aracılığıyla dijital görev takip sistemine dönüşür ve tüm unsurlara anlık görev verilebilir.
Uygulama içinde, telsize ihtiyaç bırakmadan haberleşme sağlayan Müşterek Konuşma (Joint Chat) gömülüdür. Ayrıca Ortak Telsiz Çevrimi, bir bölgede mücadeleye katılan ve o an göreve tahsis edilmiş tüm unsurların aynı anda görüşmesini sağlar. Sistem; müdahale kapasitesi oranını ve KPG'lere uygunluğu kayıt altına alıp analiz eder.
Yazılımın karar destek katmanı yapay zekâ ile güçlendirilir. Bu katman; meteoroloji ve yakıt verisinden yangın riski tahmini, rüzgâr ve topografyaya bağlı yayılma modeli, hava ve kara unsurları için rota ve görev optimizasyonu, kaynak tahsisi önerisi ve önceliklendirme işlevlerini yürütür. Yapay zekâ önerileri bağlayıcı değildir; nihai karar yetkili komuta kademesindedir.
6.3 Veri Yönetişimi, Siber Güvenlik ve Kişisel Veri
Ulusal ölçekli bir komuta-kontrol platformu, kritik bir bağımlılık ve saldırı yüzeyi oluşturur. Bu nedenle yazılım; yetkilendirme ve erişim denetimi, uçtan uca şifreleme, kesinti dayanıklılığı ve çevrimdışı çalışma modu, denetim kaydı ve birlikte çalışabilirlik standartlarıyla tasarlanmalıdır. Konum ve görüntü verisinin işlenmesi, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) çerçevesinde düzenlenmelidir.
Sınırlılık: Sistem, küresel konumlama ve muhabere altyapısına bağımlıdır. Sinyal kısıtı, sensör arızası veya siber müdahale durumlarında çalışmaya devam edebilmesi için yedekli ve çevrimdışı çalışabilen tasarım esas alınmalıdır.
6.4 Destek Unsurları ve Kaynak Talebi
Orman yangınıyla mücadele, OGM dışındaki birçok kurumun desteğini gerektirir. Komuta birliğini korumak için bu unsurlar bağımsız operasyonel yetkiyle değil; OGM komutası altında ve AFAD koordinasyonunda, tanımlı kaynak talebi usulüyle görevlendirilir. Her unsurun rolü önceden tanımlanır:
1. Jandarma ve Emniyet: Tahliye, yol ve saha güvenliği, trafik yönetimi; kundaklama şüphesinde adli süreç.
2. UMKE ve 112 acil sağlık: Yaralı ve dumandan etkilenenlerin tıbbi müdahalesi ve tahliyesi; sağlık helikopteri desteği.
3. MSB ve Türk Silahlı Kuvvetleri: Talep hâlinde askerî hava aracı, istihkâm ve mühendislik desteği, lojistik ve büyük afet takviyesi; geçici tahsis usulüyle.
4. Sahil Güvenlik ve deniz unsurları: Kıyı bölgelerinde deniz tarafından su ikmali, deniz lojistiği ve kıyıdan tahliye desteği.
5. Sivil toplum ve gönüllüler (Kızılay, AKUT, MAG ve orman yangını gönüllüleri): İkmal, lojistik ve eğitimli gönüllü desteği; yalnızca eğitim, sertifikasyon ve kişisel koruyucu donanım standartları sağlandığında ve OGM emniyet doktrini altında sahaya sürülür.
Sınırlılık: 2025 sezonunda gönüllü ve işçilerin alevler arasında kalarak hayatını kaybetmesi, eğitimsiz veya emniyet doktrini dışındaki unsurların ateş hattına yakın görevlendirilmemesi gerektiğini göstermiştir. Destek unsurları, risk seviyesine göre kademelendirilmiş görev alanlarında konumlandırılır.
7. Platformlar ve Unsurlar
7.1 Hava Platformları
Uçak, helikopter ve İHA'dan oluşan hava unsurları, farklı görevler için ve mücadelenin farklı aşamalarında kullanılır. İHA; keşif, yönlendirme ve işaretleme için; helikopter zor arazi, yakın müdahale ve soğutma için; uçak ise uygun koşullarda yüksek kapasiteli görevler için kullanılır. Konuş kuruluşu, su kaynağı, uçuş süresi, risk düzeyi ve emniyetli konuş durumu dikkate alınarak yapılan tehdit değerlendirmesine bağlanır.
Platform tercihinde izlenecek ideal yaklaşım, başlangıçta kanıtlanmış yabancı platformlarla hızlı kabiliyet kazanmak ve zaman içinde filoyu yerli ve millî platformlara taşımaktır. Geçiş döneminde; hem amfibik hem karadan su alabilen Air Tractor AT-802 sınıfı tek motorlu uçaklar erken müdahale ve devriye için, orta kapasiteli amfibik uçaklar (CL-415/515 sınıfı) yüksek taşıma görevleri için kullanılır. Nihai hedef, TUSAŞ tarafından üretilen T70 sınıfı yangın söndürme helikopterleri ile yerli uçak ve İHA platformlarının filonun ağırlığını oluşturmasıdır (paranın yönü, 2025; OGM, t.y.). Gece müdahale kabiliyeti için gece görüş tecrübesine sahip personel ve gece görüş teçhizatı sağlanır.
7.2 Kara Platformları
Kara unsurları; bölgesel itfaiye araçları, destek su tankerleri, belirlenmiş su depoları ve itfaiye aracına bağlı, yangın görüntüsü sağlayan ve baz istasyonu işlevi gören bağlı (tethered) dronlardan oluşur. Bu unsurlar, hava müdahalesini tamamlar ve kesintisiz su ikmali sağlar.
7.3 Sensörler
Uzmanlarca belirlenen kritik bölgelerde yerde kurulan sensörler; sıcaklık, rüzgâr, bağıl nem ve eklenecek parametreleri sürekli ölçerek harekât merkezlerine iletir. Enerjisini güneşten sağlar. Sensör verisi bir risk işaret ettiğinde bölge İHA ile kontrol edilebilir; gerekirse soğutma veya müdahale başlatılır. Sensörler, harekât merkezlerinin durumsal farkındalığını ve yapay zekâ karar desteğini besleyen erken uyarı katmanını oluşturur.
7.4 İnsan Kaynağı
Pilot, teknisyen ve İHA operatörü kadrosu, sayısal bir varsayımdan değil, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) uçuş ve görev süresi sınırlamaları ile uluslararası uygulamadan türetilir. Uluslararası uygulamada mürettebat bileşimi platform tipine göre belirlenir: amfibik ve çok motorlu uçaklar (CL-215/415/515 sınıfı) iki pilotla, tek motorlu su atan uçaklar (AT-802 sınıfı) tek pilotla uçurulur.
Yangın günü boyunca kesintisiz operasyonu uçuş-görev süresi sınırları içinde sürdürebilmek için her hava aracı, genellikle iki mürettebat takımı esas alınarak kaynaklandırılır; böylece bir takım dinlenirken diğeri görev yapabilir. Pilot ve teknisyenler sivil havacılık lisansına sahip olmalıdır. Bakım kadrosu da filo büyüklüğü ve platform tipine göre sivil havacılık bakım yetki seviyeleri esas alınarak boyutlandırılır. Teknisyenler zamanla tedarik edilen tip ve branşlarda çapraz eğitim alarak esneklik ve etkinlik sağlar; İHA operatörü yerel personel arasından seçilip eğitilebilir.
7.5 Konuş Kuruluşu
Uçakların konuşu, tehdit değerlendirmesine bağlı olarak il içindeki meydanlara yapılır. Helikopter için meydan zorunlu değildir; konuş yeri emniyetli, korunaklı ve su kaynağına yakın olmalıdır. Sezon öncesi konuşlandırılan helikopterler, gerektiğinde önceden belirlenmiş risk alanlarına sevk edilir.
8. Hava Sahası Yönetimi ve Emniyet
8.1 Kontrollü Bölge ve Hava Sahası Ayrıştırması
Yangın bölgesi ve uçakların harekât alanı ihtiyacına göre uygun yarıçaplı bir kontrollü bölge ilan edilir; muhabere teması olmayan unsurların bu bölgeye girmesi engellenir. OYBK, bölgedeki trafik hakkında ilgili hava trafik kontrol birimini (ATC) bilgilendirir. Çoklu hava aracının aynı sahada kesintisiz müdahalesi, belirli bir sıra ve irtifa ayrıştırması içinde planlanır.
Eksiklik ve öneri: Türkiye'de yangın sahası üzerinde hava sahasının geçici olarak sınırlandırılması, Havacılara Bildirim (NOTAM) ile geçici yasak/tehlikeli saha ilanı üzerinden yapılabilir. Yangın sahaları için hızlı yayımlanabilen bir NOTAM usulünün SHGM ve DHMİ ile koordineli olarak tanımlanması tavsiye edilir. Aksi hâlde kontrollü bölge yalnızca muhabere disiplinine dayanır ve hukuki yaptırımı zayıf kalır.
8.2 Gece Operasyonu Emniyet Doktrini
Gece müdahale, kayıp alanı azaltma potansiyeli taşımakla birlikte ek emniyet riski getirir. Gece görüş teçhizatı, asgari irtifa kuralları, mürettebat tecrübe eşikleri, görünürlük ve rüzgâr sınır değerleri ile gece için ayrı su ikmali ve aydınlatma düzeni, doktrin olarak tanımlanmalıdır. Gece operasyonu, yalnızca bu koşulların sağlandığı bölge ve şartlarda yetkilendirilmelidir.
9. Uygulama Yol Haritası ve Maliyet Çerçevesi
9.1 Kademeli Tedarik ve Geçiş
Sistem kademeli olarak kurulur. İlk aşamada İHA ve sensörler envantere alınır; bölge şartlarına uygun helikopter ve uçaklar geçiş döneminde kiralanarak kullanılır; uygun bulunan modeller zamanla envantere katılır. İkinci aşamada mürettebat ve bakım teşkilatı kurumsallaştırılır. Üçüncü aşamada filo büyük ölçüde yerli ve millî hâle getirilir. Bu kademelendirme, mevcut millî filo tedarik takvimiyle (AT-802 ve T70 alımları) hizalanmalıdır (paranın yönü, 2025).
9.2 Satın Alma–Kiralama Karşılaştırması
Geçiş kararının mali gerekçesi, kiralama giderinin sürekliliğine dayanır. 2025 sezonunda sezonluk hava aracı hizmet alımı için yaklaşık 10,2 milyar TL ödenmiştir (Cumhuriyet, 2026). Bu yinelenen yıllık gider, satın alma ve millî üretim seçeneğinin amortisman süresini kısaltan temel etkendir.
Karşılaştırma yalnızca alım fiyatına değil, Yaşam Döngüsü Maliyetine (İng. Life Cycle Cost) dayanmalıdır. Bu maliyet; tedarik veya üretim, eğitim, yakıt, periyodik ve büyük bakım, yedek parça, modernizasyon ve hizmet ömrü sonu giderlerini kapsar. Her platform sınıfı için yıllık eşdeğer yaşam döngüsü maliyeti ile aynı kabiliyetin yıllık kiralama maliyeti karşılaştırılarak başa baş (amortisman) süresi hesaplanır. Yinelenen yüksek kira gideri, sahip olma seçeneğinin başa baş süresini kısaltır.
Yöntem ve sınırlılık (illüstratif): Net bir karar için, her platform sınıfı için (i) satın alma/üretim ve idame maliyetinin yıllık eşdeğeri ile (ii) eşdeğer kapasitenin yıllık kiralama maliyeti karşılaştırılmalıdır. Yukarıdaki 10,2 milyar TL tek yıllık ve bütünleşik bir rakam olup tek başına amortisman hesabı için yeterli değildir; tam analiz, platform sınıfı bazında ayrıştırılmış maliyet verisini ve kullanım ömrünü gerektirir. Bu nedenle bölüm, bir yöntem önerisi olarak verilmiştir.
9.3 Lojistik ve İdame
Uçak ve helikopterlerin periyodik bakımları, yetiştirilecek uzman personelce; büyük bakımları ise TUSAŞ, Turkish Technic veya yetkili bakım merkezleri gibi kurumlardan hizmet alımıyla yürütülür. Yangın bölgesinin belirsizliği nedeniyle risk bölgelerine göre yakıt ve su tedbirleri önceden alınır. Yangın mevsimi dışında uçak ve helikopterlerin diğer bakanlıklarla müşterek kullanımı veya geçici tahsisi, mali yükü azaltır.
Lojistik sistem; akaryakıt ikmali, seyyar bakım ve mobil üsler, yedek parça yönetimi, personel barınma ve istirahat düzeni ile saha muhabere altyapısını kapsar. Risk bölgelerine göre önceden konuşlandırılmış yakıt ve su noktaları sorti döngüsünü kısaltır; kritik bileşenler için asgari stok seviyeleri tanımlanır.
9.4 Eğitim ve Tatbikat
Personel; teorik ve uygulamalı yangın eğitimi, ilk yardım, kişisel koruyucu donanım ve iş güvenliği başlıklarında eğitilir. Analiz safhasından elde edilen dersler, periyodik tatbikatlarla pekiştirilir. Önleyici bölge personeli ve gönüllüler, mevcut OGM gönüllülük programı standartlarında sertifikalandırılır (OGM, t.y.).
Tüm kurum ve gönüllü unsurların ortak bir görev dilinde çalışabilmesi için, ulusal düzeyde ortak bir eğitim standardı ve sertifikasyon çerçevesi oluşturulur; bu çerçeve, mevcut ormancılık eğitim yapıları üzerine inşa edilir.
10. Hukuki İhtiyaçlar
Entegre, çok katmanlı ve teknoloji-temelli bir sistemin kurulabilmesi için mevzuatın bazı yönlerinin güncellenmesi, genişletilmesi veya yeni bir çerçeve yasayla desteklenmesi gerekir.
10.1 6831 Sayılı Orman Kanunu
1. Madde 69: Mücadele sistemi yalnızca OGM unsurlarını değil; yerel yönetimleri, belediyeleri, gönüllüleri, kooperatifleri, özel sektörü ve diğer kamu kurumlarını kapsayacak şekilde genişletilmelidir. Mevcut mükellefiyet rejimiyle (285 sayılı Tebliğ) uyum gözetilmelidir.
2. Sensör, İHA, yazılım ve yapay zekâ gibi araçların meşru kullanımı, kayıt, izleme ve arşivleme usulleri bu kanun altında tanımlanmalıdır.
3. Su Sinir Ağı gibi entegre sistemlerin kurulmasına ilişkin teşvik, yetki ve görev paylaşımı eklenmelidir.
4. Önleyici bölge/sünger köy uygulamaları için köy tüzel kişiliklerinin görev ve hakları yeniden tanımlanmalıdır.
10.2 5216 ve 5393 Sayılı Belediye Kanunları
Komuta birliği OGM'de toplandığından, belediye mevzuatındaki düzenlemeler operasyonel yetki devri değil, OGM komutası altında destek ve önleme rollerinin tanımlanması yönünde olmalıdır:
1. Belediyelerin yangınla mücadeledeki rolünün; OGM komutası altında su ikmali, arazöz ve personel desteği ile yerel timlerle sınırlı ve tanımlı hâle getirilmesi.
2. Su Sinir Ağı'na bağlı yerel su yönetimi altyapısı kurma yetkisi.
3. Yangın riski yüksek bölgelerde zorunlu önleyici tedbir uygulama görevi.
4. Gönüllü itfaiyecilik ve yerel yangın timlerinin tanınması; bu unsurlar için bütçe ve personel yetkilerinin genişletilmesi.
10.3 Diğer İlgili Kanunlar
1. 6550 Sayılı Araştırma Altyapılarının Desteklenmesine Dair Kanun: Yangın, kuraklık, su yönetimi, yapay zekâ ve İHA entegrasyonu konularında teknolojik araştırma merkezlerinin (örneğin Su ve Yangın Erken Uyarı Teknolojileri Merkezi) kurulması için kapsam genişletilmelidir.
2. 5488 Sayılı Tarım Kanunu ve 4572 Sayılı Kooperatifler Kanunu: Tarımsal destekleme modeline "iklim ve yangın dayanıklılığı" kriteri eklenmeli; kooperatiflere yangınla mücadelede açık yetki verilerek yeni dayanışma yapılarının kurulmasına imkân tanınmalıdır.
10.4 Yönetmelik ve Tebliğler
1. Afet ve Acil Durum Yönetmeliği: AFAD koordinasyonundaki tüm paydaşlara, yangın-kuraklık-su krizleri için entegre erken uyarı sistemlerinin işletilmesi görevi tanımlanmalıdır.
2. SHGM İHA Talimatnamesi: Yangınla mücadelede İHA ve VTOL sistemleri için özel operasyon prosedürleri (riskli bölgeye uçuş yetkisi, veri kullanımı, frekans tahsisi ve yangın sahası için hızlı NOTAM ile geçici saha sınırlaması) tanımlanmalıdır.
3. Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) Yönetmeliği: Sünger köy veya yangın-su ceplerinin kurulması gibi küçük ölçekli ama stratejik altyapılar için muafiyet veya hızlandırılmış süreç tanınmalıdır.
11. Risk ve Sınırlılıklar
Konseptin uygulanmasında dikkate alınması gereken başlıca risk ve sınırlılıklar şunlardır:
1. Teknolojik bağımlılık: Sistem, muhabere, konumlama ve sensör altyapısına bağımlıdır; arıza, sinyal kısıtı veya siber müdahale durumunda yedekli ve çevrimdışı çalışma esas alınmalıdır.
2. Komuta birliği: Çok paydaşlı yapıda yetki belirsizliği, müdahaleyi yavaşlatabilir; tek yetkili kademe mevzuatla kesinleştirilmelidir.
3. Hava sahası emniyeti: Yangın sahası için hızlı yayımlanabilen bir NOTAM usulünün bulunmaması, çoklu hava aracı operasyonunda risk üretir.
4. Mali süreklilik: Kademeli geçiş, kesintisiz ve öngörülebilir bütçe gerektirir; ödeneğin yıl içinde kullanılabilirliği belirleyicidir.
5. İnsan kaynağı: Nitelikli pilot, teknisyen ve operatör tedariki ile bunların elde tutulması, kurumsal sürekliliğin ön koşuludur.
6. Su Sinir Ağı olgunluğu: Kavram pilot uygulama ve maliyet-fayda doğrulaması olmadan ölçeklenmemelidir.
12. Sonuç
2025 sezonu, Türkiye'deki orman yangınlarının ölçek ve sıklık bakımından bir afet boyutuna ulaştığını ve mevsimlik kiralamaya dayalı yapının bu ölçeğe karşı sınırlı kaldığını ortaya koymuştur. Kalıcı, devlet kontrolünde ve millî bir filoya geçiş yönündeki resmî politika, bu konseptin temel önermesiyle örtüşmektedir.
Konseptin işlevi, bu yönelimi operasyonel, kurumsal ve hukuki olarak yapılandırmaktır: katmanlı önleme, ortak harekât resmi üzerinden tek bir komuta-kontrol mimarisi, performans göstergeleriyle boyutlandırılan kuvvet, su yönetiminin entegrasyonu ve mevcut programların üzerine inşa edilen bir yapı. Bu çerçeve; mevzuat güncellemeleri, hava sahası emniyeti, veri yönetişimi ve maliyet analizi tamamlandığında uygulanabilir bir bütünlüğe ulaşır.
Kaynakça
Atıf sistemi: Belge ağırlıklı olarak mühendislik ve doğa bilimleri içeriği taşıdığından kaynaklar APA7 sistemine göre düzenlenmiştir. Erişim tarihleri Haziran 2026'dır.
2025 Türkiye orman yangınları. (2025). Vikipedi.
https://tr.wikipedia.org/wiki/2025_Türk ... yangınları
Anadolu Ajansı. (2022, 17 Şubat). OGM, yangın önleyici tesisler ve emniyet yollarıyla alevlere 'dur' diyecek.
https://www.aa.com.tr/tr/gundem/ogm-yan ... ek/2504956
Anadolu Ajansı. (2025, 8 Ekim). Bu yıl çıkan 6 bin 800 orman yangınında toplam 80 bin hektar alan yandı.
https://www.aa.com.tr/tr/gundem/bu-yil- ... di/3710878
Avrupa Dış İlişkiler Servisi (EEAS). (2024, 9 Temmuz). EU signs updated agreement for Türkiye's participation in the EU Civil Protection Mechanism.
https://www.eeas.europa.eu
Avrupa Komisyonu. (2026). EU Civil Protection Mechanism ve rescEU.
https://civil-protection-humanitarian-aid.ec.europa.eu
Cumhur Haber Ajansı. (2025, 24 Nisan). 2025 yazında orman yangınlarına karşı rekor hazırlık: OGM'den 25 bin personelli seferberlik.
https://cumha.com.tr
Cumhuriyet. (2025, 31 Mart). Ormanlarımız yanarken milyarlar kiralamaya gidiyor.
https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/o ... or-2314411
Cumhuriyet. (2026, 21 Mart). OGM'nin envanterinde hâlâ yeterli sayıda uçak ve helikopter yok: Kiralık filoya 10,2 milyar ödeme.
https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/o ... ok-2488406
Orman Genel Müdürlüğü [OGM]. (2025). Orman yangınlarıyla mücadelede yol kenarı temizliği ve önleyici çalışmalarımız devam ediyor.
https://www.ogm.gov.tr/tr/haberler
Orman Genel Müdürlüğü [OGM]. (t.y.). Yangınla mücadelede dev filo.
https://www.ogm.gov.tr/tr/haberler/yang ... e-dev-filo
Orman Genel Müdürlüğü [OGM]. (t.y.). Orman yangınları gönüllüsü.
https://www.ogm.gov.tr/tr/orman-yanginlari-gonullusu
Orman Genel Müdürlüğü [OGM]. (1997). 285 sayılı Tebliğ: Orman yangınlarının önlenmesi ve söndürülmesinde uygulama esasları.
https://www.ogm.gov.tr
Ormancılar Derneği. (2025). İzmir, yangına dirençli yerleşim yerleri projesi çalışmalarımız.
https://www.ormancilardernegi.org
Paranın yönü. (2025, 9 Ağustos). Türkiye'nin 2025'te kaç yangın söndürme uçağı var? Envanter ve filoda son durum.
https://www.paraninyonu.com.tr
Tarım Orman-İş Sendikası. (2025, 15 Ağustos). Orman yangınlarıyla mücadele raporu.
https://www.tarimorman-is.org
T.C. Avrupa Birliği Başkanlığı. (t.y.). EU Civil Protection Mechanism.
https://www.ab.gov.tr/eu-civil-protecti ... 83_en.html
Türkiye Cumhuriyeti İletişim Başkanlığı. (2025). Ülkemiz genelinde meydana gelen orman yangınlarına ilişkin son durum hakkında bilgilendirme.
https://www.iletisim.gov.tr
Türkiye Gazetesi. (2025, 15 Kasım). Yangınla mücadelede millî filoya geçiş: Tarım Bakanlığı kendi hava gücünü oluşturdu.
https://www.turkiyegazetesi.com.tr