TTGB nin TASLAK ETİK İLKELER VE DEĞERLER BİLDİRGESİ

[Bilal ÖZDEMİR]

TTGB nin TASLAK ETİK İLKELER VE DEĞERLER BİLDİRGESİ
1. Temel Değerler ve Vizyoner Bağlılık
• Ekolojik Öncelik: Alınan tüm kararlarda ve yürütülen faaliyetlerde; toprağın, suyun, havanın ve biyoçeşitliliğin korunması temel esastır. Kısa vadeli ekonomik çıkarlar, uzun vadeli ekolojik dengenin önüne geçemez.
• Gıda Egemenliği ve Güvenliği: TTGB, gıdanın bir ticari metadan öte, temel bir insan hakkı olduğu gerçeğine inanır. Üreticinin hakkını, tüketicinin ise sağlıklı gıdaya erişimini savunur.
• Bilimsel Temellilik: Savunuculuk ve projeler; spekülatif bilgilere değil, kanıta dayalı bilimsel verilere ve kadim yerel bilgi birikimine dayanır.
2. Yönetişim ve İş Birliği Etiği
• Yatay İlişki ve Eşitlik: Kurumlar arasında büyüklük veya bütçe farkı gözetmeksizin "1 Kurum = 1 Oy" ilkesi esastır. Hiçbir bileşen, platformun ismi üzerinde tahakküm kuramaz.
• Şeffaflık ve Hesap Verebilirlik: Tüm kararlar, raporlar ve (varsa) kaynak kullanımları tüm bileşenlerin erişimine açık olmalıdır. Gizli gündemler ve kapalı kapı diplomasisi reddedilir.
• Rotasyon ve Paylaşım: Görevlerin kişiselleşmemesi için belirlenen rotasyon takvimine (maksimum 1 yıl kuralı) titizlikle uyulur. Makam veya unvan değil, "hizmet ve katkı" esas alınır.
3. Bağımsızlık ve Çıkar Çatışması
• Siyasi ve Ticari Bağımsızlık: TTGB, herhangi bir siyasi partinin veya ticari kuruluşun arka bahçesi olamaz. Platformun adı, kişisel veya kurumsal ticari kâr amacı güden faaliyetlerde kullanılamaz.
• Çıkar Çatışması Beyanı: Bir çalışma masasında alınan karar, o masadaki bir üyenin veya kurumun doğrudan ticari menfaatine hizmet ediyorsa, ilgili üye bu durumu beyan etmek ve oylamaya katılmamakla yükümlüdür.
4. Toplumsal Adalet ve Kapsayıcılık
• Ayrımcılık Karşıtlığı: Dil, din, ırk, cinsiyet, cinsel yönelim veya bölge ayrımı yapılamaz. Özellikle kadın üreticilerin, genç girişimcilerin ve küçük aile çiftçiliğinin temsiline öncelik verilir.
• Emek Saygısı: Tarım işçilerinin hakları ve adil ücret ilkeleri her zaman savunulur. Çocuk işçiliği ve güvencesiz çalışma gibi durumlara karşı net bir duruş sergilenir.
5. İletişim ve Temsil Etiği
• Ortak Ses İlkesi: Sözcüler kurulu, platform adına konuşurken kişisel görüşlerini değil, "Ortak Karar Forumu"nda uzlaşılan metinleri esas alır.
• Nezaket ve Dayanışma: Bileşenler arası iletişimde yapıcı eleştiri ve nezaket esastır. Platform içindeki görüş ayrılıkları, yapıyı zayıflatacak kamuya açık tartışmalara dönüştürülmeden iç mekanizmalarda çözülür.
6. Fikri Mülkiyet ve Bilgi Paylaşımı
• Açık Kaynak Kullanımı: TTGB bünyesinde üretilen raporlar, rehberler ve veriler (özel gizlilik gerektirmedikçe) kamuoyuna açık ve ücretsiz paylaşılır. Kolektif emeğin ürünü olan bilgiler, tek bir kurumun malı sayılamaz.
________________________________________
Etik Kuralların İşletilmesi (Denetim)
Bu kuralların takibi için sabit bir "Disiplin Kurulu" yerine, bir sorun yaşandığında Geçici Hakem Heyeti (katılımcılar arasından kura veya uzlaşıyla seçilen 3 kişi) oluşturulması merkeziyetsiz yapıya daha uygundur.

TTGB KOORDİNASYON KURULU

[kemalberişler]

A."Etik kuralları ihmal etmeme" ilkesi yazılı ve operasyonel hale getirilmezse işlevsiz kalır. Bu çerçevede birliğin etik kuralları aşağıdaki başlıkları da kesinlikle kapsamalıdır:
1. Bağımsızlık ilkesi: Hiçbir siyasi parti, hükümet kurumu veya tek bir ticari çıkar, birliğin gündemini belirleyemez. Finansman kabulünde şeffaflık zorunludur. Belirli bir kaynaktan gelen finansmanın toplam bütçedeki üst sınırı yazılı olarak belirlenmelidir. Örneğin tek bir kaynaktan kullanılan finansman kaynaklarının yüzde yirmisini aşan finansman kabul edilemez.
2. Çıkar çatışması yönetimi: Bir çalışma grubunun gündeminde doğrudan çıkarı olan üye o konudaki kararda oy kullanamaz, bunu açıklamakla yükümlüdür. Bu kural kâğıtta kalmayacak biçimde işletilmelidir.
3. Veri bütünlüğü: Birliğin ürettiği her veri ve rapor metodolojisini açıklıyor, kaynakları şeffaf tutuyor, hataları kabul ediyor olmalıdır. Sonucu önceden belirlenmiş araştırma yapılamaz. Bu bilimsel danışma kurulunun temel işlevi olmalıdır.
4. Temsil etiği: Bir STK'yı bünyeye katmak o STK'nın her pozisyonunu onaylamak değildir.. Üye STK'lar birlik adına konuşamaz, birlik üye STK'lar adına konuşamaz. Bu işlev sadece tayin edilmiş ve açıkça ilan edilmiş bir temsil yapısının onaylanarak paylaşılan bildirimleri üzerinden yapılır. Bu sınır net tutulmadığında hem iç çatışma hem dış itibar hasarı kaçınılmaz.

B. Gelecekte Birliğin başına gelebilecek en zor durum çıkar çatışması yaratma potansiyeli taşıyan üyelikler olacaktır.
Ayrım gütmeme ilkesi şu soruyu kaçınılmaz hale getiriyor: Büyük tarım şirketleri, Endüstriyel Tarım kuruluşları, Yaygın Tekelci Perakende yapıları, Hal sistemleri, İlaç firmaları, Tohum tekelleri de üye olabilir mi?
Bu soruyu şimdiden yanıtlamak gerekiyor, çünkü ileri aşamalarda bu talep gelecek. Sistemde var olan yapıları yok sayamayız ancak onlarla olabilecek ilişkileri şimdiden etik kurallar çerçevesinde tanımlamamız gerekir.
Önerim: Üyelik açık, etki sınırlı. Yani bu aktörler bilgi paylaşımı ve diyalog süreçlerine katılabilir, görüş bildirebilir ama politika kararlarında oy hakları yapısal olarak bulunmaz ya da kısıtlı tutulur. Bunun adını dışlama değil, çıkar asimetrisini yönetmek olarak koyabiliriz.
Aksi halde şu klasik tablo ile karşılaşmamız kaçınılmaz olacaktır: Kaynakları güçlü aktörler zamanla gündem belirlemeye başlarlar, küçük aktörler marjinalleşir, birlik zaman içerisinde bağımsızlığını ve etkinliğini sessizce kaybeder. Bu bapta söz konusu aktörlerin varlığını ve görüşlerini hissetmek birliğin gerçekliği tüm yönleriyle kavrayabilmesinin ve kendi doğru stratejilerini tayin edebilmesinin gerçekçi bir yolu olarak görmek gerekir diye düşünüyorum. Bu konuda verili yapıların inkarı üzerinden bir strateji tayini geliştirmek yerine sistemle ortak çıkarlar adına uzlaşı alanları yaratarak etkin aktörler oluşturmak üzere tayin edici işlevlere aday olmamız ve bunu gerçekleştirmemiz gerekir diye düşünüyorum.

C. Tüm bileşenleri bir araya getirmek somut olarak şu aktörleri kapsıyor:
Küçük çiftçi ve kooperatifler, büyük üretici birlikleri, gıda işleyiciler ve perakendeciler, tüketici örgütleri, çevre ve doğa koruma dernekleri, kamu kurumları, su kullanıcı birlikleri, akademi ve araştırma kurumları, yerel yönetimler, konuyla ilgili hizmet yapıları, lojistik ve dağıtım kurumları, meslek odaları, uluslararası ilgili kurumlar, genç çiftçi girişimleri, kadın üretici ağları vb.
Her birinin masada farklı bir dili, farklı bir zaman ufku ve farklı bir önceliği var. Birliğin yönetim tasarımı bu çeşitliliği temsil edecek biçimde kurulmazsa kâğıt üzerinde kapsayıcı ama pratikte homojen bir yapıya dönüşme tehlikesi yaşayacağımız son derece açıktır. Oysa birliğin asli değeri heterojen bir yapıya sahip olarak tüm bileşenlerin ortak dilini yaratıp geniş bir mutabakat ağı üzerinden tüm zenginliği birlikte ve adil paylaşımcı olarak ver edip yaşatabilmemiz noktasında oluşacaktır.

D. Elbette ki ayrım gütmemek bir değer olarak doğrudur. Ama değerin kurumsal güvencesi olmazsa kendisini zamanla aşındıracağı kaçınılmaz bir gerçek. Bu güvence üç şeyle sağlanabilir:
1.Yazılı ve uygulanabilir etik kurallar.
2.Çıkar çatışmasını yöneten şeffaf mekanizmalar.
3.Bağımsızlığı koruyacak finansman çeşitliliği.
Bu üçü kurulmadan yaratma ya çalıştığımız ve çabalarımızın en önemli dayanağı olan kapsayıcılık ve bütünsellik ilkesi, yapının en güçlü özelliği olmak yerine en büyük kırılganlığına dönüşebilir.