Kolombiya'da tarım ekolojisi kamu politikasının bazı başarılarını, derslerini ve zorluklarını

[Bilal ÖZDEMİR]

Luis Jerónimo Pulido Arredondo
Makale 17 Şubat 2026
Kolombiya'da tarım ekolojisi kamu politikasının bazı başarılarını, derslerini ve zorluklarını sunmaktadır. Bu politika, Tarım ve Kırsal Kalkınma Bakanlığı (MADR) tarafından 2024 yılının Kasım ayında kabul edilmiş ve ülke için önemli bir başarı ve tarım ekolojisini on yıllardır destekleyen sosyal hareketlerin zaferi olarak kabul edilmiştir. Agroekoloji kamu politikasının dönüm noktaları ve ülkede uygulanmasında karşılaşılan başlıca zorluklar ele alınmaktadır.

Kolombiya'da Kamu Politikasının Geçmişi
Agroekoloji, 1970'lerin başında, dünya çapında yayılan yeşil devrim veya geleneksel tarımın getirdiği teknolojik paketlerin yol açtığı çevresel ve sosyal zararlara tepki olarak bir sosyo-çevresel hareket olarak ortaya çıktı; tek ürün tarımı, toprağın yüksek derecede mekanizasyonu, gübre, zehirli maddeler, hibrit ve transgenik tohumların kullanımı.
Agroekolojinin geçirdiği evrim, zaman içinde entegre edilen farklı yaklaşımlarla geniş bir kavramsal gelişime olanak sağlamıştır: bilim, uygulamalar, sosyal hareket. (Altieri, 1999; Gliessman, 2007; Franciset al., 2003, FAO, 2021'de alıntılanmıştır).
Kolombiya'da, birkaç on yıl boyunca, çeşitli sosyal örgütler, ağlar ve özerk süreçler, farklı stratejiler ve eylemler yoluyla agroekolojiyi ve yaşam için tarımı teşvik etmişlerdir: agroekoloji okulları, köylü okulları, tohum ağları, agroekoloji tanıtım grupları, topluluk biyo-fabrikaları, agroekolojik geçiş projeleri, yerli ve yerli tohumların koruyucuları ve evleri, agroekolojik mağazalar ve pazarlar, katılımcı garanti sistemleri (SPG) vb. (Tarım ve Kırsal Kalkınma Bakanlığı, 2024).
Dünyanın dört bir yanındaki sosyal hareketler ve örgütler, agroekolojiyi süreçlerinde ve gündemlerinde öncelikli bir konu olarak ele almış ve agroekolojinin kamu politikalarında yer alması için stratejiler ve eylemler geliştirmiştir. La Vía Campesina Internacional, 2024 yılında Kolombiya'nın Bogotá kentinde düzenlenen sekizinci uluslararası konferansının sonuç bildirisinde şunları belirtmiştir:
“Yeterli miktarda sağlıklı gıda üretme ve aynı zamanda biyolojik çeşitliliği yeniden canlandırma ve gezegeni soğutma zorluğuyla başa çıkmak için agroekolojiye radikal bir geçiş öneriyoruz. Köylü agroekolojisi, gezegendeki yaşamın devamlılığını garanti eden tek gıda üretim modelidir” (Vía Campesina Internacional, 2024).
Dünyanın ve bölgenin çeşitli ülkeleri agroekolojiye ilişkin kamu politikaları belirlemiş, diğerleri ise agroekolojiyi tarım, gıda güvenliği ve çevre ile ilgili sektörel kamu politikalarına dahil etmiştir (FAO, 2021). 2021 yılında, Birleşmiş Milletler Gıda Sistemleri Zirvesi kapsamında, Afrika, Asya, Amerika ve Avrupa'dan 200'den fazla kuruluş ve 50 hükümeti bir araya getiren Agroekoloji Koalisyonu kurulmuştur (Agroecology Coalition, 2023).
Kolombiya kamu politikasında agroekolojiye ilk kez atıfta bulunulması, çeşitli sosyal kuruluşlar ve kurumlar arasında, 2017 tarihli 464 sayılı Karar ile Aile ve Topluluk Tarımına ilişkin kamu politikasının oluşturulması çerçevesinde yürütülen diyalog ve uzlaşma sürecinin bir sonucuydu. Bu süreçte, agroekolojiye ilişkin bazı ilkelerin bu kamu politikasına dahil edilmesi sağlandı (Tarım ve Kırsal Kalkınma Bakanlığı, 2017).
Kolombiya örneğinde, çeşitli sosyal örgüt ve platformların agroekoloji politikasına verdikleri destek, agroekolojinin küresel düzeyde kamu politikası tartışmalarında konumlandırılması ve tarihi sosyal taleplere kapı açan alternatif bir hükümetin iktidara gelmesiyle oluşan siyasi ortam, 2023 yılında agroekoloji kamu politikasının oluşturulması sürecinin başlamasını mümkün kılan faktörlerden bazılarıydı.
30 Ekim 2024 tarihinde COP16 kapsamında ülkeye sunulan ve Tarım ve Kırsal Kalkınma Bakanlığı tarafından 2024 tarihli 331 sayılı kararla kabul edilen Kolombiya'nın ilk agroekoloji kamu politikası, Kolombiya sosyal hareketinin tarihi bir başarısı ve ülkenin gıda sistemlerinin dönüşümü yolunda attığı önemli bir adım olarak kabul edilmektedir.
Agroekoloji politikası, Kolombiyalı köylülerin haklarının tanınması konusunda da önemli bir ilerlemeyi temsil etmektedir. Devlet tarafından tarihsel olarak dışlanmış bu sosyal sektörün diğer son başarılarına ek olarak, öne çıkanlar şunlardır: Köylüleri anayasal olarak özel koruma altında olan kişiler olarak tanıyan 2023 tarihli 01 sayılı yasama kanunu; Tarım ve Gıda Köylü Bölgelerini düzenleyen 2024 tarihli 780 sayılı kararname; yeni Köylü Rezerv Bölgelerinin oluşturulması; toprak reformunun uygulanmasında tarihi ilerlemeler; ve diğerleri.
Kolombiya'da agroekoloji kamu politikasının başarıları ve dersleri.
İnşaat Sürecinin Önemli Aşamaları
Kamu politikası girişimi, Kolombiya'nın farklı bölgelerinde ve topraklarında agroekoloji süreçleri yürüten çeşitli sosyal kuruluşlar tarafından ortaya çıktı. Bu kuruluşlar, 2022 yılının Eylül ayında Bogotá şehrinde bir Ulusal Agroekoloji Toplantısı düzenlediler ve ülkenin 15 departmanından 45 sosyal, köylü ve yerli kuruluşun katılımını sağladılar. Toplantıda, ortak bir etki yolu ve agroekoloji kamu politikası için bir kılavuz önerisi üzerinde anlaşmaya varılmıştır.
Ortak bir amaç ve kolektif eylem aracı olarak etki yolu ile ulusal düzeyde koordinasyon, 2022 yılının sonunda başlayan Tarım ve Kırsal Kalkınma Bakanlığı ile siyasi diyalogun başlatılmasını sağlamıştır. 2023 yılında, MADR tarafından tek taraflı olarak oluşturulan bir yol ile bu politikanın oluşturulma süreci resmen başlatıldı.
Mart 2023'te Bogotá şehrinde düzenlenen ilk sosyal örgütler ve hareketler buluşması, önemli bir an oldu. Burada örgütler, metodolojik yolun aşağıdaki unsurlarla uyumlu hale getirilmesi gerektiğini belirttiler: örgütlerin yıllar boyunca oluşturdukları öneri ve katkıların gözden geçirilmesi; bölgelerde ve topraklarda katılım alanları yaratılması; hükümet ve sosyal örgütlerin temsilcileriyle ortak bir koordinasyon mekanizması oluşturulması.
Hükümetin önerisi ve agroekolojik sosyal örgütlerin önerileri (bölgesel toplantılar, aktör grupları arasında diyalog, sentez komitesi, yönetişim toplantısı) unsurlarını içeren ve ortaklaşa uygulanan metodolojik yol, agroekoloji kamu politikasının oluşturulması sürecinin ilk kilometre taşlarından biriydi.
sosyal örgütlerin agroekoloji yapımındaki tarihsel rolünü tanıyan ve gerekli olan ortak ve uyumlu çalışmayı mümkün kılan bir sosyal diyalog ve uzlaşma deneyimi. Burada, katılımı genişleten, güven yaratan ve kamu politikasıyla ilgilenen aktörler arasında önemli etkileşimleri mümkün kılan bir ortak yönetişim uygulaması başlatıldı.
Bu sürecin bir diğer dönüm noktası, Kolombiya agroekoloji hareketinin birleşmesiydi. Bu, 2023 ile 2024 yılları arasında gerçekleştirilen tarihi bir adımdı ve aynı zamanda politikanın benimsenmesi için belirleyici bir koşuldur. Sürece katılan ülkenin agroekolojik örgütleri ve platformları, politika oluşturma sürecinin ilerlemesi ve ortaya çıkan zorlukları ve krizleri aşmak için, farklılıkların ortasında birbirlerine yaklaşma, birbirlerini tanıma ve anlaşmalar yapma gereği duydular. Örneğin, sürecin son aşamasında Tarım Bakanı'nın değişmesi gibi. Böylece, politika oluşturma süreciyle paralel olarak, çeşitli ulusal ve bölgesel platformları ve örgütleri bir araya getiren Kolombiya Agroekoloji Hareketi (MACO) ortaya çıktı.
Son olarak, bu sürecin bir diğer önemli dersinin, MADR tarafından teşvik edilen geniş kurumsal katılımın, 6 bakanlığa (Çevre, Eğitim, Kültür, Sağlık, Bilim ve Teknoloji, Tarım) bağlı veya ilişkili 45 ulusal kuruluşun kurumsal düğümünde yer almasını sağladığını ve bu sayede agroekolojinin sektörler arası niteliğinin boyutunun anlaşılmasını ve sosyal ve kurumsal diyalog sürecinin zenginleşmesini sağladığını vurgulamak önemlidir.
Agroekoloji kamu politikasının dönüm noktaları
Vurgulanması gereken en önemli hususlardan biri, kamu politikasının felsefi temelini oluşturan ilkelerdir. Bu ilkeler (sosyo-çevresel adalet, kültürlerarasılık, sürdürülebilirlik, refah ve iyi yaşam, tarımsal biyoçeşitliliğin korunması, sosyal ve siyasi katılım, köylülerin tanınması) Kolombiya bağlamında agroekoloji kamu politikasının anlamı, önemi ve amaçları konusunda temel bir mutabakatı temsil etmektedir.
Ayrıca, bu politikada uygulama süreci için gerekli olan farklı perspektifler ve çapraz eksenler olarak anlaşılan, üzerinde anlaşmaya varılan yaklaşımlar (insan hakları ve doğa hakları, bölgesel, ekosistemik, cinsiyet, dekolonizasyon, kuşaklar arası, kesişimsel) da vurgulanmaktadır. Bu yaklaşımlar, bölgelere ayrılmış, çok etnikli, çok kültürlü, biyolojik çeşitliliğe sahip, derin sosyal eşitsizlikler ve ulusal toprakların dört bir yanında çok sayıda sosyo-çevresel çatışma bulunan bir ülkenin gerçekliğiyle tutarlıdır.
Agroekoloji kamu politikasının hedefleri, geniş bir eylem ufkunu ortaya koymaktadır; agroekolojinin teşvik edilmesi ve güçlendirilmesi için kısa vadeli eylemleri mümkün kılarken, aynı zamanda uzun vadede ulaşılması gereken yapısal amaçları da belirlemektedir: üretimin dönüştürülmesi, gıda egemenliği, biyolojik çeşitliliğin korunması ve Kolombiya toplumunun iyi yaşaması.
Vurgulanması gereken bir diğer unsur, agroekoloji politikasının bölgeselleştirilmesi için kurumlar ve araçlar geliştiren ve kamu politikasının planlama, uygulama ve izleme süreçlerinde sosyal örgütlere öncü bir rol veren yönetişim stratejisidir. Ayrıca, yerel, bölgesel ve ulusal düzeylerde katılım, etkileşim ve karar alma için mekanizmalar, alanlar ve süreçler içeren ulusal bir agroekoloji ağının kurulmasını öngörmektedir (Tarım ve Kırsal Kalkınma Bakanlığı, 2024).
Yönetişim, devletten daha fazla tanınma ve dahil edilme talep eden kırsal topluluklar ve devletin yardımı olmadan yıllardır agroekolojiyi teşvik eden ve geliştiren sosyal örgütler ve hareketler için temel bir konudur. Bu topluluklar, on yıllardır tarımsal ticareti teşvik etmeye yönelik olan ülkenin tarım politikasının dışlayıcı etkilerini yaşamışlardır.
Mevcut durumda, agroekoloji politikası tarım ticareti politikasıyla çelişmekte ve ülkede hakim olan geleneksel tarım modelini sorgulamaktadır. Gıda ve çevre krizi dönemlerinde tarım için yeni bir paradigma ortaya koymakta ve gıda sistemlerinin dönüşümüne giden yolu açmaktadır.
Kolombiya'da kamu politikasının uygulanmasında karşılaşılan zorluklar
İlk zorluk, agroekoloji kamu politikasının merkezi ve yenilikçi unsuru olan yönetişim stratejisinin uygulanmasında yatmaktadır. Agroekoloji Ulusal Masası ve diğer katılım ve karar alma organlarının oluşturulması ve işleyişi, agroekoloji politikasının uygulanmasında iyi yönetişimi sağlamak için temel önemdedir. Ayrıca, bu tür organların geleneksel kurumsal mantığını kamu politikalarında dönüştürmek için bir fırsattır.
Tarım sektörünün kurumsal yapısı, tarım ticareti ve geleneksel tarımın ihtiyaçlarına cevap vermek üzere tasarlanmıştır. Bu nedenle, mevcut bazı kurumların işlevlerini yeniden tanımlayan veya agroekoloji için yönetim ve operasyonel kapasiteye sahip resmi kurumlar oluşturan kurumsal düzenlemeler konusunda ilerleme kaydetmek önemlidir. Ayrıca, Kolombiya'nın kurumsal yapısında her zaman bir zorluk olan kurumsal koordinasyonu teşvik etmek de önemlidir.
Diğer bir temel zorluk ise agroekolojiye yönelik kamu politikasının finansmanıdır. Şu ana kadar, uluslararası işbirliği projelerinden elde edilen bazı kaynaklar ve MADR'nin mevcut yatırım projeleri aracılığıyla elde edilen asgari düzeyde ulusal kaynaklar mevcuttur. MADR'ın agroekoloji politikası için özel bir yatırım projesinin onaylanmasında ilerleme kaydetmek çok önemlidir. Bu, birkaç yıl boyunca önemli kaynakları garanti altına alacak ve diğer kurumların tahsis ettiği kaynaklarla tamamlanabilecektir. Aynı şekilde, uzun vadeli finansal ve yönetim araçlarıyla bir finansman stratejisi oluşturmak da önemlidir. Uluslararası işbirliği, agroekolojiye ve insanlık ve gezegen için sağladığı çok sayıda faydaya ilgi ve yakınlık göstermiştir. Uluslararası işbirliği, agroekoloji politikasına önemli teknik ve finansal katkılar sağlayabilecek kilit bir aktördür.
Son olarak, bölgelerdeki agroekolojik süreçlerin sosyal ve toplumsal dokusunu güçlendirmek, farklı bölgesel, yerel, bölgesel ve ulusal düzeylerdeki sosyal örgütlerin koordinasyonunu ilerletmek ve Kolombiya Agroekoloji Hareketi'ni (MACO) konsolide etmek, sivil toplumun kolektif eylemini ve agroekoloji politikası üzerindeki etkisini güçlendirmek için önemli zorluklardır. Kuşkusuz, organize ve hareket halindeki sivil toplum, agroekoloji, sosyal değişim ve yaşamın savunulması için umuttur.
Kaynakça
Agroecology Coalition. (2023). Agroekoloji yoluyla gıda sistemlerinin dönüşümü için bir koalisyon.
Altieri, & Rosset. (2018). Agroekoloji Bilim ve Politika. https://celia.agroeco.org/wp-content/up ... tada-1.pdf adresinden alınmıştır.
Latin Amerika Sosyal Bilimler Konseyi. (2021). Siyasi agroekolojiye giriş. Buenos Aires. https://www.clacso.org/wp-content/uploa ... ologia.pdf adresinden alınmıştır.
Corporación Tierra Libre. (2020). Agroecología Campesina. https://tierralibreco.org/wp-content/up ... -Libre.pdf adresinden alınmıştır.
Ulusal Planlama Departmanı. (2024) Köylüleri hak sahibi ve anayasal özel koruma altında olan kişiler olarak tanıyan 2023 tarihli 01 sayılı Yasa. Bogotá. https://www.dnp.gov.co/Prensa_/Noticias ... ccion.aspx
FAO. (2021). Kolombiya için agroekoloji alanında kamu politikası kılavuzları önerisi belgesi. Bogotá. https://sembrandocapacidades.fao.org.co ... ressed.pdf adresinden alınmıştır.
Tarım ve Kırsal Kalkınma Bakanlığı. (2017). Karar 464. Aile ve Topluluk Tarımına Yönelik Kamu Politikası Stratejik Yönergeleri. Bogotá.
Tarım ve Kırsal Kalkınma Bakanlığı. (28 Kasım 2024). Karar 331/2024. Agroekoloji Kamu Politikası. Bogotá. Kaynak: https://www.minagricultura.gov.co/Norma ... 2_2024.pdf
Vía Campesina Internacional. (2024). La Vía Campesina 8. Uluslararası Konferansı: Bogotá Siyasi Bildirgesi. Bogotpa. https://viacampesina.org/es/8va-confere ... de-bogota/ adresinden alınmıştır.