Avrupa’nın Yeni Ticaret Anlaşmaları: Türk Gıdası ve Perakende İçin Ne Anlama Geliyor?

[Bilal ÖZDEMİR]

Avrupa’nın Yeni Ticaret Anlaşmaları: Türk Gıdası ve Perakende İçin Ne Anlama Geliyor?
Avrupa Birliği son dönemde iki büyük ticaret anlaşmasıyla gündemde:
AB–Hindistan Serbest Ticaret Anlaşması ve AB–Mercosur Anlaşması.
Bu başlıklar çoğu zaman “diplomasi” ya da “dış ticaret” meselesi gibi algılansa da, gerçekte etkisi doğrudan raflara, fiyat etiketlerine ve tüketici tercihine kadar uzanıyor. Özellikle Avrupa’daki perakende sektörü ve onunla çalışan Türk gıda üreticileri için bu anlaşmalar yeni bir dönemin habercisi.
Mercosur: Raflarda yeni rakipler
Mercosur ülkeleri (Brezilya, Arjantin, Uruguay, Paraguay) tarımda dünya devleri. AB ile yapılan anlaşma, bu ülkelerden gelen bazı tarım ve gıda ürünlerinin kota dahilinde Avrupa pazarına daha kolay girmesini sağlıyor.
Perakende açısından bu ne anlama geliyor?
• Bazı ürün gruplarında daha ucuz tedarik seçenekleri
• Özel markalı (private label) ürünlerde yeni kaynaklar
• Tedarikçiler üzerinde fiyat pazarlığı gücünün artması
Ancak bu durum, Avrupa’da üretim yapan Türk gıda firmaları için aynı ölçüde rahatlatıcı değil.
Özellikle:
• Et ve et ürünleri
• Şekerli mamuller
• Bal ve meyve bazlı ürünler
gibi kategorilerde raf rekabeti sertleşecek. Perakendeci, daha düşük fiyatlı alternatifleri gördükçe, mevcut tedarikçiden:
• fiyat indirimi,
• promosyon katkısı,
• daha esnek ödeme koşulları
talep etmeye başlayacak.
Yani Mercosur anlaşması, perakende için bir fırsat, üretici için ise ciddi bir marj sınavı anlamına geliyor.
Perakendecinin kırmızı çizgileri değişmiyor
Burada önemli bir noktanın altını çizmek gerekir:
Ucuz ürün, denetimsiz ürün anlamına gelmiyor.
Avrupa perakendesi için:
• izlenebilirlik,
• gıda güvenliği,
• sürdürülebilirlik,
• etik üretim
hala vazgeçilmez kriterler. Mercosur’dan gelen ürünler bu standartları karşılayamazsa, raflara çıkmaları kolay olmayacak. Bu da perakendecinin risk paylaşımını tedarikçiye yüklemesi anlamına geliyor.
Dolayısıyla Türk firmaları için mesele sadece “rekabet geldi” değil;
aynı kaliteyi daha verimli üretme zorunluluğu.
Hindistan Anlaşması: Perakende için yeni pazar, üretici için büyük fırsat
AB–Hindistan Serbest Ticaret Anlaşması ise gıda sektörü açısından daha çok ihracat odaklı bir tablo çiziyor.
Hindistan:
• hızla büyüyen modern perakende zincirleri,
• online gıda platformları,
• Batı tarzı paketli ürünlere artan talep
ile Avrupa menşeli ürünler için ciddi bir potansiyel barındırıyor.
Bu noktada Avrupa’daki Türk üreticiler için önemli bir avantaj var:
Ürünler AB menşeli olarak piyasaya sunulabiliyorsa, Hindistan pazarına giriş çok daha kolay hale geliyor.
Özellikle:
• makarna ve unlu mamuller,
• bisküvi, çikolata, gofret,
• zeytinyağı,
• hazır soslar ve paketli gıdalar
Hindistan’daki modern perakende raflarında yer bulabilecek ürünler arasında.
Bu aynı zamanda Avrupa perakendesi için de yeni bir iş modeli demek:
• AB içi üret →
• üçüncü ülkeye (Hindistan) ortak ihracat →
• private label veya ortak marka projeleri
Artan rekabet, daha seçici raflar
Ancak Hindistan anlaşmasının Avrupa iç pazarına da bir etkisi olacak.
Baharat, bakliyat ve bitkisel ürünlerde Hindistan kaynaklı ürünlerin artması, perakendede kategori içi rekabeti yükseltecek.
Bu da şu sonucu doğuracak:
• Raf sayısı artmayacak
• Ürünler daha sık elenecek
• Performansı zayıf olan markalar daha hızlı raf dışı kalacak
Yeni dönemde perakende için temel soru şu olacak:
“Bu ürün bana fark yaratıyor mu?”
Görünmeyen risk: Menşe ve tedarik zinciri
Hem üretici hem perakendeci için belki de en kritik konu menşe kuralları
Bir ürün:
• Avrupa’da üretilmiş olsa bile
• Hammaddesi ve işleme oranı uygun değilse ticaret anlaşmalarının sağladığı avantajlardan yararlanamayabilir.
Bu durum:
• planlanan fiyat avantajlarının boşa çıkmasına,
• ihracat projelerinin son anda iptaline,
• perakende sözleşmelerinde sorunlara
neden olabilir.
Yeni dönemde perakendeciler de tedarikçilerinden artık sadece ürün değil,
menşe ve uygunluk güvencesi talep edecek.
Son söz: Raflar yeniden şekilleniyor
AB–Mercosur ve AB–Hindistan anlaşmalarıyla birlikte Avrupa gıda pazarı:
• daha rekabetçi,
• daha şeffaf,
• daha seçici bir yapıya evriliyor.
Bu dönüşümde:
• perakende daha güçlü pazarlık eden,
• üretici daha verimli ve stratejik olmak zorunda kalan,
• tüketici ise daha fazla seçenekle karşılaşan taraf olacak.
Türk gıda sektörü için mesaj net:
Raflarda kalmak artık sadece ürünle değil, stratejiyle mümkün.
Volkan Aydin
Frankfurt